بنیاد عبدالرحمن برومند

برای حقوق بشر در ایران

https://www.iranrights.org
امید، یادبودی در دفاع از حقوق بشر در ایران
یک سرگذشت

غلام‌حسین اویسی

درباره

سن: ۵۸
ملیت: ايران
مذهب: اسلام (شيعه)
وضعیت تأهل: متاهل

مورد

تاریخ کشته‌شدن: ۱۸ بهمن ۱۳۶۲
محل: پاريس، فرانسه، شماره ۳۳ خیابان پسی
نحوه کشته‌شدن: اعدام فراقضایی با سلاح گرم
سن در زمان ارتکاب جرم انتسابی: ۵۸

ملاحظات

اطلاعات مربوط به زندگی و اعدام فراقضایی آقای غلام‌حسین اویسی از مقالات روزنامه لوموند (۱۹، ۲۰، ۲۱ بهمن ۱۳۶۲)، روزنامه نیویورک تایمز (۱۹ بهمن ۱۳۶۲)، گزارش «هیچ پناهگاه امنی نیست: کارزار جهانی ترور ایران» و همچنین مصاحبه‌ی آقای حمیدرضا اویسی با صدای آمریکا در تاریخ ۱۷ بهمن ۱۳۹۱جمع‌آوری شده است.

غلام‌حسین اویسی برادر ارتشبد غلامعلی اویسی، یکی از تأثیرگذارترین افسران نیروهای مسلح ایران پیش و پس از انقلاب ۱۳۵۷ بود.

آقای غلام‌حسین اویسی در سال ۱۳۰۵ در خانواده‌ای پرجمعیت در روستای فردو، واقع در حوالی قم، به دنیا آمد. پدر او، آقای غلام‌رضا اویسی، کشاورز بود.

آقای غلام‌حسین اویسی یک کارمند میان‌رتبه دولتی بود. آخرین سمت او پیش از انقلاب ۱۳۵۷، شهرداری یکی از مناطق تهران بود. او پیش از انقلاب بازنشسته شد و در هیچ مقطعی، چه قبل و چه بعد از انقلاب، فعالیت سیاسی نداشت. او پس از بازنشستگی، به علایق خود در زمینه کشاورزی می‌پرداخت. (مصاحبه‌ی حمیدرضا اویسی)

آقای اویسی پس از انقلاب همچنان در ایران زندگی می‌کرد و هیچ تهدیدی علیه جان او در ایران وجود نداشت. (مصاحبه‌ی حمیدرضا اویسی) او در ۱۶ بهمن ۱۳۶۲ همراه با مادرش از تهران وارد پاریس شد تا از برادر و خانواده‌اش دیدن کند.

پیشینه اعدام‌های فراقضایی توسط جمهوری اسلامی ایران

جمهوری اسلامی ایران ید طولایی در اعمال خشونت با انگیزه‌های سیاسی در ایران و اقصی نقاط جهان دارد. از انقلاب ۱۳۵۷ به بعد، عوامل جمهوری اسلامی در داخل و خارج از کشور دست به ربودن، ناپدید کردن و قتل تعداد زیادی از افرادی که فعالیتشان برایشان نامطلوب بود‍ه زده‌اند. تعداد قربانیان اعدام‌های فراقضایی در داخل کشور روشن نیست، اما این قتل‌ها از بهمن ۱۳۵۷ آغاز شده و در طول عمر جمهوری اسلامی در داخل و خارج از ایران تداوم داشته است. بنیاد عبدالرحمن برومند بیش از ۵۴۰ قتل را که به جمهوری اسلامی ایران نسبت داده می‌شود، در خارج از ایران شناسایی کرده است.

در خارج از ایران در کشورهایی چون فیلیپین، اندونزی، ژاپن، هند و پاکستان در آسیا، دوبی، عراق، و ترکیه در خاورمیانه، قبرس، فرانسه، ایتالیا، اتریش، سوئیس، آلمان، نروژ، سوئد و انگلستان در اروپا، و ایالات متحده آمریکا در آنسوی اقیانوس آتلانتیک، مخالفین به روش‌های مختلف توسط مامورین جمهوری اسلامی مورد سوقصد قرار گرفته و کشته شده‌اند. در بیشتر موارد اطلاعات زیادی در مورد این قتل‌ها منتشر نشده و مقامات محلی حکم بازداشتی صادر نکرده‌اند. اما شواهد، مدارک و ردپاهایی که از تحقیقات پلیس و مقامات قضایی محلی به دست آمده، فرضیه جنایت دولتی را تایید می‌کنند. در برخی موارد، این تحقیقات منجر به اخراج یا بازداشت دیپلمات‌های ایران شده است. در موارد محدودی در خارج از ایران، عاملان این قتل‌ها بازداشت و محاکمه شده‌اند و شواهد و مدارک ارائه شده، ارتباط متهمان با نهادهای حکومتی ایران را آشکار کرده‌ و حکم بازداشتی برای وزیر اطلاعات وقت ایران صادر شده است.

نوع تشکیلات و اجرای این قتل‌ها در داخل و خارج از ایران هم دال بر وجود الگوی واحدی است که بنا به گفته دادستان سوئیسی، رولان شاتلن، دارای پارامترهای مشترک و یک برنامه‌ریزی دقیق هستند. از تشابهات بین این قتل‌ها در کشورهای مختلف چنین استنباط می‌شود که دولت ایران آمر اصلی این جنایات است. 

مقامات ایران مسئولیت این قتل‌ها را رسما نپذیرفته‌اند و حتی این جنایات را به درگیری داخلی بین اعضای گروه‌های اپوزیسیون نسبت داده‌اند. معهذا این جنایات از نظر آرمانی و حقوقی از بدو تشکیل نظام توسط مقاماتش توجیه شده است. در بهار سال ۱۳۵۸، صادق خلخالی، اولین قاضی شرع دادگاه‌های انقلاب اسلامی تصمیم نظام را مبنی بر اجرای اعدام‌های فراقضایی رسما اعلام نمود و این تصمیم را چنین توجیه کرد: «...این‌ها محکوم به اعدام شدند، در نظر ملت ایران اگر کسی بخواهد در خارج، در هر کشوری، آنها را ترور کند، هیچ دولتی حق ندارد او را به عنوان تروریست محاکمه کند؛ زیرا او عامل اجرای حکم دادگاه انقلابی اسلامی است. لذا آنها مهدورالدم هستند و در هر جا باشند حکم درباره آن‌ها همین است.» بیش از ده سال پس از این اظهارات، علی فلاحیان، وزیر اطلاعات و امنیت نظام در حالیکه در مورد موفقیت نیروهای امنیتی سخن می‌راند، در مورد حذف مخالفین چنین گفت: «... ما موفق شدیم به بسیاری از این گروهک‌ها در خارج از کشور و در سر مرز ضرباتی وارد کنیم.» 

در عین حال مقامات مختلف سیاسی، قضایی و امنیتی جمهوری اسلامی ایران در مقاطع و مناسبت‌های مختلف وجود سیاست و برنامه بلندمدت و بودجه برای اجرای این قتل‌ها و در برخی موارد انجام موفقیت‌آمیز آن‌ها را تایید کرده‌اند.

برای مطالعه متن کامل «پیشینه اعدام‌های فراقضایی توسط جمهوری اسلامی ایران» شامل اظهار نظر مقامات مختلف جمهوری اسلامی و سابقه تاریخی قتل‌ها، بر روی همین عنوان در نوار سمت راست کلیک کنید. 

اعدام فراقضایی آقای غلام‌حسین اویسی

بر اساس اطلاعات موجود، حدود ساعت ۲ بعدازظهر ۱۸ بهمن ۱۳۶۲، آقای غلام‌حسین اویسی در حالی که در کنار برادرش، ارتشبد غلامعلی اویسی، در یکی از خیابان‌های پرتردد و مرفه پاریس (Rue de Passy, 75016 Paris) قدم می‌زد، مورد سوء قصد قرار گرفت. او با شلیک یک گلوله از فاصله نزدیک با تپانچه ۹ میلی‌متری مورد هدف قرار گرفت و بلافاصله جان باخت. (لوموند، ۱۹ و ۲۰ بهمن ۱۳۶۲)

در همان روز، گروه جهاد اسلامی [۱] طی یک تماس تلفنی با دفتر آسوشیتدپرس در لندن، مسئولیت این ترور را بر عهده گرفت. همچنین، در همان روز در واشنگتن، گروه دیگری به نام سازمان انقلابی ایران برای آزادی و اصلاح که تا آن زمان گروهی ناشناخته بود، نیز مسئولیت این قتل را پذیرفت. (لوموند، ۱۹ بهمن ۱۳۶۲)

در هیچ مقطعی، هویت عاملان این ترور در فرانسه به‌طور علنی فاش نشد. با این حال، در پی اقدام حقوقی نوه‌ی ارتشبد اویسی در سال ۱۳۸۲ شمسی (۲۰۰۳ میلادی) در دادگاهی در ایالات متحده، به دلیل قتل فراقضایی پدربزرگش، این دادگاه جمهوری اسلامی ایران و وزارت اطلاعات و امنیت ایران را به دلیل ترور ارتشبد غلامعلی اویسی محکوم کرد (رأی حقوقی شماره 03-cv-01197 در بخش "نتیجه‌گیری")

هم‌چنین در پی انجام تحقیقات قضایی در برلین (آلمان) به منظور بررسی نقش و مسئولیت جمهوری اسلامی ایران در برنامه‌ریزی و اجرای قتل‌های فراقضایی در خارج از مرزهای ایران، دادگاه برلین در تاریخ ۲۱ فروردین ۱۳۷۶ فهرستی از ۲۶۴ قربانی تروریسم دولتی جمهوری اسلامی ایران را منتشر کرد. ارتشبد غلام‌علی اویسی در این فهرست در جایگاه شماره ۷ قرار داشت.

آقای غلام‌حسین اویسی در کنار برادرش، ارتشبد غلام‌علی اویسی، در گورستان پرلاشز پاریس به خاک سپرده شد.

واکنش مسئولان ایران

بنابر گزارش‌ها، در تاریخ ۱۹ بهمن ۱۳۶۲، آیت‌الله هاشمی رفسنجانی، که در آن زمان رئیس مجلس شورای اسلامی بود، خبر ترور را به نمایندگان اعلام کرد و این واقعه را به آنان تبریک گفت. (مصاحبه‌ی حمیدرضا اویسی)

هاشمی رفسنجانی در خاطرات خود، در بخش مربوط به ۱۷ بهمن ۱۳۸۱ می‌نویسد: «خبر رسید که غلام‌علی اویسی، قصاب، جلاد و فرماندار نظامی تهران در جمعه سیاه سال ۱۳۵۷ و قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲، به همراه برادرش در پاریس اعدام شده‌اند و گروه جهاد اسلامی (لبنان) این افتخار را به خود نسبت داده است.» (روزنامه اطلاعات، ۲۳ بهمن ۱۳۸۱ - خاطرات آیت‌الله هاشمی رفسنجانی)

در همان روز، واشنگتن پست گزارش داد که ایران این ترور را یک «اعدام انقلابی» توصیف کرده است.

واکنش خانواده

حمیدرضا اویسی، فرزند آقای غلام‌حسین اویسی، در مصاحبه‌ای با صدای آمریکا (در سال ۱۳۹۱) اظهار داشت که خانواده تصمیم گرفتند هیچ اقدام حقوقی برای پیگیری عاملان این جنایت انجام ندهند. او تمایلی به توضیح دلایل این تصمیم نداشت و تنها افزود که برخی از اعضای خانواده در ایران زندگی می‌کردند و همچنان در آنجا ساکن هستند. او معتقد بود که ترور پدر و عمویش با اطلاع «کشورهای دیگر»  انجام شده است و بدون این اطلاع، چنین اقدامی ممکن نبود. وی همچنین بر این باور بود که عمویش از نظر حکومت ایران تهدیدی جدی محسوب می‌شد. حمیدرضا اویسی اظهار داشت که هویت عامل این ترور را می‌داند. او این فرد را جوانی ۲۲ تا ۲۳ ساله و ورزشکار شناخته‌شده‌ای در رشته‌های رزمی در زمان وقوع جرم توصیف کرد. (مصاحبه‌ی حمیدرضا اویسی)

تاثیر بر خانواده

در تاریخ ۱۷ بهمن ۱۳۹۱، همزمان با پانزدهمین سالگرد ترور ارتشبد اویسی و برادرش، حمیدرضا اویسی، فرزند آقای غلام‌حسین اویسی، در مصاحبه‌ای با صدای آمریکا در خصوص تأثیر این واقعه بر خانواده گفت: «وقتی کسی ترور می‌شود، یک خانواده به‌طور کامل از بین می‌رود. هیچ شبی نیست که به پدرمان فکر نکنیم، اما یاد گرفته‌ایم که با اندوه خود زندگی کنیم.» (مصاحبه‌ی حمیدرضا اویسی)

-------------------------------------------------- 

[۱] جهاد اسلامی یک گروه وابسته به ایران است که جریان‌های افراطی شیعه در لبنان را تحت یک تشکل واحد گرد هم آورده است.

تصحیح و یا تکمیل کنید