بنیاد عبدالرحمن برومند

برای حقوق بشر در ایران

https://www.iranrights.org
امید، یادبودی در دفاع از حقوق بشر در ایران
یک سرگذشت

بهمن نظامی

درباره

سن: ۳۳
ملیت: ايران
مذهب: بدون باور مذهبی
وضعیت تأهل: متاهل

مورد

تاریخ کشته‌شدن: ۱ مرداد ۱۳۶۷
محل: تهران، استان تهران، ايران، زندان اوين
نحوه کشته‌شدن: حلق آویز
اتهامات: پندار و/يا گفتار ضدانقلابی

ملاحظات

اطلاعات درباره دستگیری و اعدام آقای بهمن نظامی از طریق مصاحبه با یکی از نزدیکانش، فرم الکترونیکی ارسالی به بنیاد برومند، و روزنامه ها ی کیهان (شماره ۱۲۰۵۳، مورخه ۱۲دی۱۳۶۲) و جمهوری اسلامی (شماره ۱۳۳‍‍۱، مورخه ۱۲دی۱۳۶۲) به دست آمده است . وی یکی از قربانیان کشتار جمعی زندانیان سیاسی ۱۳٦۷ است. اطلاعات تکمیلی در مورد این کشتار به وسیله بنیاد برومند از خاطرات آیت الله منتظری، گزارشهای سازمانهای حقوق بشر و مصاحبه با خانواده‌ها٬ خاطرات شهود و سایت بیداران جمع‌آوری شده است.

آقای نظامی فرزند صالح، متولد روستای نرج آباد مراغه، متاهل و دارای دوفرزند پسر بود که دومی هنگامی که وی در زندان بود به دنیا آمد. او دانشجوی سال آخر بورسیه پزشکی ارتش در دانشگاه تهران بود که دوره کار آموزی خود را در بیمارستان ارتش طی می‌کرد. آقای نظامی کوهنورد بود، به صراحت کلام و رک گویی نیز مشهور بود. بنابر گفته هم بندیهایش در زندان نیز روحیه ورزشکاری خود را حفظ کرده و سرگروه ورزش زندانیان بود. او جزو لیدرهای زندان بود و باعث ایجاد روحیه وهمبستگی بین گروههای مختلف زندانیان می شد. بنابر گفته هم بندان در دوره ای که دارو در زندان کمیاب شده بود آقای نظامی با استفاده از شیوه های طب سنتی به مداوای سایر زندانیان می پرداخت. (مصاحبه بنیاد برومند)

روزنامه جمهوری اسلامی (شماره ۱۳۳‍‍۱) مورخه ۱۲ دی ۱۳۶۲ در صفحه ۱۰ گزارشی از جلسات دادگاه انقلاب ارتش که آقای نظامی و ۷ نفر دیگر را به اتهام عضویت در شبکه مخفی نظامی حزب توده محاکمه کرده، منتشر کرد. به نقل از دفاعیات آقای نظامی در این گزارش، او پس از پیروزی انقلاب تحت تاثیر برادرش هوادار چریکهای فدایی خلق شد اما پس ازمدتی از اهداف و برنامه های سازمان دلسرد شد. او در اوایل جنگ در سال ۱۳۵۹ برای خدمت به جبهه رفت. در اواخر همان سال و در حالیکه در جبهه جنگ بود، از سوی دفترعقیدتی-سیاسی دانشکده افسری جهت مصاحبه احضار شد، متعاقب آن در اوایل سال ۶۰ در تابلو اعلانات دانشکده اسمش در لیست افراد پاکسازی شده به دلیل وابستگی گروهی اعلام شد. مدتی پس از پاکسازی از دانشگاه، دادگاه انقلاب ارتش با توجه گرایش فکری چپ آقای نظامی رای به عدم صلاحیت ایشان داد و وی از ارتش نیز اخراج شد. بنا به اطلاعات منتشره از دادگاه ، آقای نظامی همزمان با پاکسازی از دانشگاه در اوایل سال ۱۳۶۰، توسط یکی از دوستانش جذب حزب توده شد و به اعضای سازمان مخفی حزب توده ایران در ارتش پیوست.

حزب توده ایران توسط گروهی از روشنفکران غالبا کمونیست در سال ۱۳۲۰ تاسیس شد. این حزب در آغاز برای جلب اقشار مذهبی خط مشی معتدل و اصلاح طلبانه‌ داشت و حزب توده نامیده شد. گرایش مارکسیستی و مواضع ضد امپریالیستی و ضد فاشیستی حزب، موجب شد تا در میان روشنفکران و اقشار تحصیلکرده بیشترین نفوذ را پیدا کند. در اواخر دهه ۲۰ و اوایل دهه ۳۰ خورشیدی حزب توده توانست با اتکاء بر سازماندهی سراسریش که شامل گروه‌های کارگری، جوانان، زنان و شبکه مخفی نظامی (سازمان نظامی حزب توده ایران) می‌شد، نقش مهمی در صحنه سیاسی ایران ایفا کند.پس از سوء قصد به جان محمد رضا شاه پهلوی در بهمن سال ۱۳۲۷، حزب توده غیرقانونی اعلام شد. با این حال فعالیت‌های مخفی حزب و نیز انتشار نشریات متعددش کماکان ادامه یافت. پس از کودتای ۲۸ مرداد سال ۱۳۳۲، شبکه نظامی حزب از میان رفت، بسیاری از رهبرانش یا دستگیر شدند و یا ناگزیر از تبعید، عمدتا راهی اتحاد جماهیر شوروی و یا کشورهای اروپای شرقی شدند. با سرکوب حزب و انشعاب‌های متعددی که در سال‌های پس از آن بخاطر پیروی از سیاست شوروی و به ویژه پیدایش جنبش مسلحانه چریکی در اواخر دهه چهل رخ داد، نفوذ سیاسی حزب در میان روشنفکران و اقشار تحصیل کرده جامعه به تدریج ضعیف شد.پس از انقلاب ۱۳٥۷، حزب توده با انقلابی و ضد امپریالیست خواندن آیت‌الله خمینی و رژیم جمهوری اسلامی، به حمایت و همکاری فعالانه با آن پرداخت. با وجودی که این حزب هرگز در زمره مخالفان رژیم جمهوری اسلامی قرار نگرفت، اما از سال ۱۳٦۱ هدف حملات رژیم قرار گرفت و اکثر رهبران و اعضایش از جمله در شاخه نظامی احیا شده‌اش، دستگیر شدند و به زندان افتادند. در جریان کشتار زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷، بسیاری از اعضای زندانی حزب اعدام شدند. حزب توده با پشت سر گذاردن چندین انشعاب، فعالیت‌هایش را از اوایل دهه هفتاد در تبعید همچنان ادامه می‌دهد.

دستگیری و بازداشت

آقای نظامی در روز ۱۲ اردیبهشت سال ١٣٦٢ حدود ساعت ۵ عصر در منزل مسکونی اش در خیابان آذربایجان تهران توسط ۲ نفر از پاسداران دستگیر و به مکان نامشخصی منتقل شد. مدتی پس از بازداشت، ماموران خانه اش را مورد تفتیش قرار دادند. تا ۹ دی ماه همان سال که اولین ملاقات با خانواده اش انجام گرفت اطلاعی از محل بازداشت و وضعیت ایشان وجود نداشت. پس از گذشت یک سال و برگزاری دادگاه و صدور حکم، ایشان به زندان اوین منتقل شد. اطلاع بیشتری در مورد شرایط و محل نگهداری او پیش از انتقال به اوین وجود ندارد.بنابرگفته نزدیکانش، در زندان اوین فرزندانش چند ماه یکبار اجازه ملاقات حضوری با او را داشتند. برخی اوقات این ملاقاتها با رفتار توهین آمیز نگهبانان با خانواده همراه بود. از یک سال قبل از اعدام، آقای نظامی ملاقات حضوری نداشته است. به گفته هم بندانش ۱۵ روز قبل ازاعدام، او به همراه ۵ نفر از زندانیان دیگر اعتصاب غذا کرده بودند که به دلیل وخامت وضع جسمی به بهداری زندان منتقل شده بودند.(مصاحبه با بنیاد برومند)

دادگاه

آقای نظامی اولین بار در دی ماه سال ۱۳۶۲ در دادگاه انقلاب اسلامی ارتش در تهران که به ریاست حجت الاسلام محمدی ری شهری تشکیل شده بود، محاکمه شد و در نهایت به ۱۵ سال و ۹ ماه حبس محکوم شد.در مورد جزییات دادگاه آقای نظامی (در زندان اوین) اطلاع دقیقی در دست نیست، اما بنابر شهادت برخی از زندانیان چپ که در جریان اعدام های سال ۱۳۶۷ در زندانهای اوین و گوهردشت مورد محاکمه مجدد قرار گرفته اند، جلسات دادگاه پس از چند هفته بی خبری به دلیل قطع ملاقاتها، هواخوری، و اخبار رادیو و تلویزیون، در اتاقی در طبقه همکف زندان تشکیل شدند.

در اوایل شهریور ماه ۱۳۶۷، هیئت سه نفره ای شامل حجت الاسلام اشراقی دادستان، حجت الاسلام نیری حاکم شرع و حجت الاسلام پورمحمدی نماینده وزارت اطلاعات در اتاقی در زندانهای اوین و گوهردشت در چند دقیقه پرسشهایی درباره مسلمان یا مارکسیست بودن و نمازخواندن زندانیان سیاسی و همچنین مسلمان بودن خانواده می پرسیدند و براساس جوابهای زندانیان آنها را به اعدام و یا خوردن شلاق برای نماز خواندن محکوم می کردند. مسئولان اطلاعی در مورد هدف هیئت از این سؤالات و عواقب جوابهایشان به زندانیان نداده بودند. به شهادت زندانیان اوین و گوهردشت، در طول تابستان ۱۳۶۷ در این دو زندان تعداد زیادی از زندانیان چپ و هواداران مجاهدین خلق که به نظر هیئت سه نفره بر سر مواضع خود بودند اعدام شدند.خانواده‌های قربانیان کشتار سال ۱۳٦۷ به محاکمات غیرعادلانه و غیر قانونی که به اعدام هزارها زندانی در ظرف چند ماه منجر شد، به شدت اعتراض کرده‌اند. در نامه‌ای که در سال ۱۳٦۷ به وزیر دادگستری وقت، حسن حبیبی نوشتند، سیاست رسمی پنهان کاری در رابطه با این اعدامها را به پرسش کشیده‌‌ و آن را دال بر غیر قانونی بودن اعدامها شمرده‌اند. آنها یاد‌آور شده‌اند که اکثریت قریب به اتفاق قربانیان زندانیانی بودند که قبلاً در محاکم شرع به حبس محکوم شده بودند و در حال گذراندن دوران محکومیت خود و یا به پایان رساندن آن بودند. این زندانیان دوباره دادگاهی شده و به سرعت به مرگ محکوم شدند.

اتهامات

اتهام آقای نظامی در محاکمه اول در دادگاه انقلاب اسلامی ارتش «عضویت و فعالیت در بخش نظامی تشکیلات مخفی با نام مستعار نریمان و تحت مسئولیت کاظم، پرداخت حق عضویت ماهانه ۲۰۰ الی ۳۰۰ تومان به مسئولش کاظم، ارتباط با حزب توده بعد از پیام حضرت امام» عنوان شد (روزنامه جمهوری اسلامی، شماره ۱۳۳‍‍۱، صفحه ۱۰، مورخه ۱۲ دی ۱۳۶۲)، اما درباره اعدام های سال ۱۳۶۷،مقامات قضایی جمهوری اسلامی علناً اتهامی به قربانیان وارد نکرده‌اند.بر اساس شهادت زندانیانی که در تابستان ۱۳۶۷ در زندانهای ایران بودند، سوالات هیئت سه نفره از زندانیان وابسته به سازمان های چپ در مورد عقایدشان بوده و آنها ، به اتهام " ضد مذهبی" بودن، تأکید بر عقایدشان و توبه نکردن، محکوم شدند. بستگان قربانیان در نامه خود به وزیر دادگستری و در نامه دیگری در سال ۱۳۸۱ به گزارشگر مخصوص سازمان ملل متحد که به ایران سفر کرده بود به اتهاماتی نظیر "ضد انقلاب، ضد دین، و ضد اسلام" و یا انتساب قربانیان "... به عملیات نظامی ...در مرزهای کشور"، که گویا اساس محکومیت عزیزان‌شان بوده اشاره نموده‌اند.حکمی ازآیت الله روح الله خمینی که در خاطرات حسینعلی منتظری، قائم مقام رهبری در آن زمان، به چاپ رسیده است اظهارات خانواده‌های قربانیان را در رابطه با اتهامات وارده تأیید می‌کند. در این حکم آیت الله خمینی از اعضای سازمان مجاهدین خلق به عنوان «منافقانی» یاد نموده که به اسلام اعتقاد ندارند و نوشته است: «کسانی که در زندان‌های سراسر کشور بر سر موضع نفاق خود پافشاری کرده و می‌کنند محارب و محکوم به اعدام می‌باشند.»متهمینی که از اعضای سازمان مجاهدین خلق نبودند و از اعتقادات خود چشم پوشی نکردند٬ احتمالا به «ضد مذهب» بودن متهم شده اند.

مدارک و شواهد

در گزارش این اعدام نشانی از مدارک ارائه شده علیه آقای نظامی نیست.

دفاعیات

از دفاعیات آقای نظامی درمقابل هیئت سه نفره اطلاعی در دست نیست. طبق گزارش منتشره در روزنامه های کیهان (شماره ۱۲۰۵۳) و جمهوری اسلامی (شماره ۱۳۳‍‍۱) و بنابرگفته نزدیکانش، آقای نظامی در دادگاه به صلاحیت دادگاه اعتراض کرد و با دادستان و قاضی دادگاه به بحث پرداخت. او پاکسازی اش از دانشگاه در آخرین سال تحصیل پزشکی، اخراج از ارتش و نحوه آشنایی و جذب شدن به حزب توده را شرح داده و به سوابق خود در خدمت به ملتش اشاره کرد و اظهار امیدواری کرد که دادگاه به او اجازه دهد تا به دانشگاه برگردد و تحصیلات خود را به پایان برده و به ملتش خدمت کند.

حکم

آقای بهمن نظامی در تابستان ۱۳۶۷ در کشتار زندانیان سیاسی در زندان اوین به دارآویخته شد. پس از اطلاع خانواده از وقوع اعدام ها از طریق خبر منشره شده در بی بی سی و به دنبال پیگیریهای متعدد،‌ سرانجام پس از ماهها، خبر اعدام آقای نظامی از سوی مسئولین زندان اوین تایید شد و بخشی از وسایل شخصی او مانند ساعت و حلقه ازدواج، به خانواده اش تحویل داده شد. خانواده اش هیچگاه از محل دفن او مطلع نشدند و اجازه برگزاری مراسم سوگواری و یادبود به آنان داده نشد.بنا برتحقیقات بنیاد برومند، زندانیان چپ که در سال ۱۳۶۷ اعدام شدند، مرتد شناخته شده بودند. مسئولان زندان خبر اعدام این زندانیان را به همراه وسائلشان بعد از ماهها به خانواده آنها دادند ولی اجسادشان را به آنها تحویل ندادند. زندانیان در گورهای جمعی به خاک سپرده شده‌ ومقامات به خانواده زندانیان هشدار دادند که برای عزیزانشان مراسم سوگواری برگزار نکنند.

تصحیح و یا تکمیل کنید