بنیاد عبدالرحمن برومند

برای حقوق بشر در ایران

https://www.iranrights.org
امید، یادبودی در دفاع از حقوق بشر در ایران
یک سرگذشت

امید رستمی

درباره

سن: ۲۲
ملیت: ايران
مذهب: احتمال قوی اسلام
وضعیت تأهل: مجرد

مورد

تاریخ کشته‌شدن: ۲۳ آبان ۱۳۹۷
محل: زندان رجایی شهر، کرج، استان البرز، ايران
نحوه کشته‌شدن: حلق آویز
اتهامات: قتل
سن در زمان ارتکاب جرم: ۱۶

ملاحظات

در نوجوانی مرتکب قتل شده بود و بدون رعایت قواعد دادرسی و برخلاف قوانین بین‌المللی به دار آویخته شد.

اطلاعات در خصوص اعدام آقای امید رستمی فرزند آرزو و محمد، به همراه ۹ نفر دیگر*، از طریق مصاحبه بنیاد عبدالرحمن برومند با یکی از نزدیکان آقای رستمی در تاریخ ۱۹ آذر ۱۳۹۷ (مصاحبه بنیاد برومند) بدست آمده است. خبر این اعدام در وب‌سایت‌های ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران- هرانا (۲۶ آبان ۱۳۹۷) و سازمان حقوق بشر ایران (۱۲ آذر ۱۳۹۷) منتشر شده است.

آقای رستمی در تاریخ ۲۰ تیر ۱۳۷۵ در شهر رباط کریم از استان تهران و در خانواده‌ای فقیر به دنیا آمد. او تنها فرزند خانواده بود و از سال ۱۳۸۱ که پدر و مادرش از هم جدا شدند، با مادر و مادربزرگش در شهر گلستان، شهرستان بهارستان در استان تهران زندگی می‌کرد. آقای رستمی در مقطع سوم راهنمایی مدرسه را ترک کرد و به شغل ساخت درب و پنجره آلومینیومی مشغول شد. او به ورزش تکواندو و شنا علاقه‌مند بود و مانند بسیاری از همسالانش ماشین و موتورسواری را بسیار دوست داشت. (مصاحبه بنیاد برومند)

آقای رستمی در مهر ۱۳۹۰ و زمانی که تنها ۱۵ سال داشت، در قالب طرح مبارزه با اراذل و اوباش دستگیر و در اداره آگاهی تهران با اتهام ۲ فقره زورگیری و سرقت مواجه شد و پس از حدود چهار ماه بازداشت، در بهمن ۱۳۹۰ با قرار وثیقه آزاد شد. (مصاحبه بنیاد برومند)

پرونده آقای رستمی به کشته شدن یک فرد در سال ۱۳۹۱ در شهر اسلامشهر ارتباط دارد.

آقای رستمی به ورزش تکواندو و شنا علاقه‌مند بود و مانند بسیاری از همسالانش ماشین و موتورسواری را بسیار دوست داشت.

در تاریخ ۲۲ تیر ۱۳۹۱ و در جریان یک درگیری که بین دوست آقای رستمی و فرد دیگری درگرفته بود، آقای رستمی به قصد جلوگیری از دعوا و آشتی دادن دو طرف به محل نزاع رفته بود که طرف دعوا به صورت و چشمان آقای رستمی گاز فلفل اسپری کرد. آقای رستمی در حالی‌که چشمانش جایی را نمی‌دید، به منظور دور کردن این فرد از خود، با چاقویی که متعلق به دوستش بود ضربه‌ای به سمت او زد و چاقو به شاهرگ فرد اصابت کرد و موجب کشته شدن او شد. آقای رستمی در زمان وقوع حادثه ۱۶ ساله بود. (مصاحبه بنیاد برومند)

قوانین بین‌المللی بطور اکید استفاده از مجازات اعدام را برای افرادی که در هنگام ارتکاب جرم زیر ۱۸ سال سن بوده‌‌اند، ممنوع کرده است. ایران به عنوان یکی از کشورهای عضو میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی و کنوانسیون حقوق کودک، متعهد است که افرادی که در دوران کودکی مرتکب جرم شده‌‌اند را اعدام نکند.

دستگیری و بازداشت

ماموران آگاهی در تاریخ ۲۲ شهریور ۱۳۹۱ آقای رستمی را در شهر اردکان در استان یزد دستگیر کردند. (مصاحبه بنیاد برومند)

بنابر اطلاعات موجود، آقای رستمی از ۲۲ تیر ۱۳۹۱ متواری بود و به مدت حدود ۲ ماه در شهرهای قم، همدان و مشهد به صورت مخفیانه زندگی کرد. سپس به پیشنهاد یکی از دوستانش که او نیز در درگیری حاضر و به شهر اردکان گریخته بود، به سمت اردکان حرکت کرد. دوستش که با خانواده مقتول و پلیس آگاهی همکاری می‌کرد، این جریان را به پلیس آگاهی اطلاع داد و آقای رستمی بلافاصله پس از رسیدن به شهر اردکان دستگیر شد. (مصاحبه بنیاد برومند)

آقای رستمی در زمان بازجویی‌ و تحقیقات مقدماتی از حق دسترسی به وکیل محروم بود.

آقای رستمی ۲۲ روز در اداره آگاهی شهر رباط‌کریم تحت بازجویی بود و پس از آن به کانون اصلاح و تربیت در تهران منتقل و تا ۱۸ سالگی در آنجا نگهداری شد. او پس از ۱۸ سالگی به زندان رجایی‌شهر (گوهردشت) در شهر کرج انتقال داده شد و تا زمان اجرای حکم در اندرزگاه ۶، سالن ۱۸ زندان رجایی‌شهر نگهداری شد. (مصاحبه بنیاد برومند و خبرگزاری هرانا)

آقای رستمی در زمان بازجویی‌ و تحقیقات مقدماتی از حق دسترسی به وکیل محروم بود، اما امکان ملاقات با خانواده‌اش را داشت. پس از پایان تحقیقات اولیه، برای او وکیل تسخیری انتخاب شد، اما وکیل بعد از صدور حکم، از پیگیری پرونده کناره‌گیری کرد. خانواده آقای رستمی به دلیل نداشتن بضاعت مالی قادر نبودند برای او وکیل استخدام کنند. آخرین ملاقات آقای رستمی با مادرش در تاریخ ۲۲ آبان ۱۳۹۷ بود. (مصاحبه بنیاد برومند)

والدین آقای رستمی اجازه ورود به جلسات رسیدگی را نداشتند.

دادگاه

شعبه ۷۱ دادگاه کیفری استان تهران در سه یا چهار جلسه به اتهام آقای رستمی رسیدگی کرد. والدین آقای رستمی اجازه ورود به جلسات رسیدگی را نداشتند. (مصاحبه بنیاد برومند)

آخرین جلسه دادگاه به منظور کسب رضایت از خانواده مقتول در تاریخ ۱۳ شهریور ۱۳۹۷ تشکیل شد.(مصاحبه بنیاد برومند) درباره تاریخ و جزئیات سایر جلسات دادگاه اطلاعی در دست نیست.

اتهامات

اتهام آقای رستمی «قتل عمد» عنوان شد. آقای رستمی متهم بود که در تاریخ ۲۲ تیر ۱۳۹۱ و در جریان یک درگیری، فردی را با ضربه چاقو به قتل رسانده است. (مصاحبه بنیاد برومند و سازمان حقوق بشر ایران)

در شرایطی که حداقل تضمین‌های دادرسی رعایت نمی شود و متهمان از محاکمه‌ی منصفانه محرومند، صحت جرایمی که به آنها نسبت داده می شود مسلم و قطعی نیست.

سابقه ۲ فقره سرقت آقای رستمی در دادگاه به عنوان ملاک رشد عقلی او در نظر گرفته شد.

مدارک و شواهد

اعترافات آقای رستمی به عنوان مدرک علیه او استفاده شد.

دفاعیات

سابقه ۲ فقره سرقت آقای رستمی در دادگاه به عنوان ملاک رشد عقلی او در نظر گرفته شد و با وجود اینکه آقای رستمی در زمان وقوع جرم، ۱۶ سال داشت، تخفیفات در نظرگرفته شده در ماده ۹۱ قانون مجازات اسلامی** در مورد او اعمال نشد. در مرحله تحقیقات مقدماتی، آقای رستمی به دلیل سن کم قادر به دفاع از خود نبود و این تحقیقات و بازجویی‌ها بدون حضور وکیل دادگستری انجام گرفت. وکیل تسخیری آقای رستمی نیز به دلیل اقرار اخذ شده از او در حین بازجویی‌ها، دفاع مؤثری از وی به عمل نیاورد. (مصاحبه بنیاد برومند و سازمان حقوق بشر ایران)

از جزئیات دفاعیات آقای رستمی اطلاعی در دست نیست.

در مرحله تحقیقات مقدماتی، آقای رستمی به دلیل سن کم قادر به دفاع از خود نبود و این تحقیقات و بازجویی‌ها بدون حضور وکیل دادگستری انجام گرفت.

خلاصه‌ای از ایرادا‌های حقوق دادرسی آقای امید رستمی

با توجه به مصاحبه بنیاد برومند با یکی از نزدیکان امید رستمی سابقه ۲ فقره سرقت آقای رستمی در دادگاه به عنوان ملاک رشد عقلی او در نظر گرفته شد و با وجود اینکه آقای رستمی در زمان وقوع جرم، ۱۶ سال داشت، تخفیفات در نظرگرفته شده در ماده ۹۱ قانون مجازات اسلامی در مورد او اعمال نشد. به احتمال بسیار مراجع قضایی معتقد بوده‌اند اگر ایشان سابقا مرتکب سرقت شده است بنابراین از لحاظ فکری بالغ بوده و کاملا ماهیت عمل خود را می‌دانسته است این در حالی‌ست که تشخیص رشد عقلی امری مربوط به حوزه روانشناسی است و قضات که در این زمینه تخصصی ندارند امکان تشخیص رشد عقلی متهم را ندارند. به همین دلیل است که تبصره ماده ۹۱ قانون مجازات اسلامی مقرر کرده است که: «دادگاه برای تشخیص رشد و کمال عقل می تواند نظر پزشکی قانونی را استعلام یا از هر طریق دیگر که مقتضی بداند، استفاده کند.» گرچه در این ماده اختیار نظرخواهی از متخصصین به قاضی واگذار شده است اما منطقا ورود یک مقام قضایی به مسائل پزشکی و روانشناسی صحیح نیست به همین دلیل به نظر می رسد قضات رسیدگی کننده به پرونده امید رستمی بدون احراز رشد عقلی ایشان حکم به اعدام داده‌اند.

مساله قابل ذکر دیگر در این پرونده عدم حضور وکیل در مرحله تحقیقات مقدماتی بوده است. گرچه بر طبق نوعی برداشت از قانون و رویه قضایی بر اساس قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور کیفری که در زمان رسیدگی مقدماتی به پرونده امید رستمی اعتبار داشت حضور وکیل در جرایم مستوجب قصاص نفس در مرحله دادگاه الزامی بود اما به هر حال با توجه به نوجوان بودن متهم و اینکه قوانین امکان تعیین وکیل تسخیری در مرحله تحقیقات مقدماتی را نیز فراهم ساخته بود، لازم بود در این مرحله یک وکیل تسخیری برای او انتخاب شود. قطعا عدم حضور وکیل در مرحله تحقیقات مقدماتی جریان کلی پرونده را به ضرر امید رستمی هدایت کرده است.

حکم

شعبه ۷۱ دادگاه کیفری استان تهران آقای امید رستمی را به قصاص محکوم کرد. این حکم توسط شعبه ۴۰ دیوان‌عالی کشور عیناً تأیید شد.

آقای امید رستمی در تاریخ ۲۳ آبان ۱۳۹۷ به همراه ۹ نفر دیگر در محوطه زندان رجایی‌شهر (گوهردشت) در شهر کرج به دار آویخته شد.

تا پیش از اجرای حکم، آقای رستمی چهار بار تا پای چوبه اعدام رفته بود، اما خانواده مقتول با ادعای عدم امنیت جانی به دلیل حضور پرجمعیت بستگان آقای رستمی در محل اجرای حکم، از اجرای حکم جلوگیری کرده بودند.

تلاش‌های فراوان خانواده آقای رستمی جهت گرفتن رضایت از خانواده مقتول و پرداخت مبلغ وجه‌المصالحه درخواستی آنان، بی‌نتیجه ماند.

تلاش‌های فراوان خانواده آقای رستمی جهت گرفتن رضایت از خانواده مقتول و پرداخت مبلغ وجه‌المصالحه درخواستی آنان، بی‌نتیجه ماند و با وجود این که مبلغ درخواستی خانواده مقتول آماده شده بود، آنها از پذیرش آن خودداری کرده و حکم قصاص را اجرا کردند. (مصاحبه بنیاد برومند)

چند ساعت پس از اجرای حکم جنازه آقای رستمی به خانواده‌اش تحویل داده شد و در قبرستان شهرستان بهارستان به خاک سپرده شد.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

* اسامی سایر افراد اعدام شده به شرح ذیل است: «رضا واعظ‌ تهرانی، حسن مغانلو، علی ایرانشاهی، علی امین‌دخت، سام سگوند، سامان یمینی، وحید مظلومین، محمداسماعیل قاسمی و امید سوله‌خوری». (تحقیقات بنیاد برومند، خبرگزاری هرانا و سازمان حقوق بشر ایران)
** ماده ۹۱ قانون مجازات اسلامی: «در جرائم موجب حد یا قصاص هرگاه افراد بالغ کمتر از هجده سال، ماهیت جرم انجام شده و یا حرمت آن را درک نکنند و یا در رشد و کمال عقل آنان شبهه وجود داشته باشد، حسب مورد با توجه به سن آنها به مجازاتهای پیشبینی شده در این فصل محکوم می‌شوند.
  تبصره- دادگاه برای تشخیص رشد و کمال عقل می تواند نظر پزشکی قانونی را استعلام یا از هر طریق دیگر که مقتضی بداند، استفاده کند».

والدین آقای رستمی اجازه ورود به جلسات رسیدگی را نداشتند.

تصحیح و یا تکمیل کنید