بنیاد عبدالرحمن برومند

برای حقوق بشر در ایران

https://www.iranrights.org
امید، یادبودی در دفاع از حقوق بشر در ایران
یک سرگذشت

هدایت‌الله دهقانی

درباره

سن: ۵۹
ملیت: ايران
مذهب: بهائی
وضعیت تأهل: متاهل

مورد

تاریخ کشته‌شدن: ۲۵ اسفند ۱۳۵۹
محل: پادگان عبدالله مسگر (میدان چوگان)، شيراز، استان فارس، ايران
نحوه کشته‌شدن: تيرباران
اتهامات: جرايم مذهبی
سن در زمان ارتکاب جرم: ۵۹

ملاحظات

آقای دهقانی بازرگانی خوشنام و از اعضای فعال تشکیلات بهایی بود.

خبر اعدام آقای هدایت‌الله دهقانی، فرزند صغری و نصراالله توسط یکی از نزدیکانش از طریق فرم الکترونیکی و در تاریخ ۲۷ اسفند ۱۳۹۸ به بنیاد عبدالرحمن برومند ارسال شد. (فرم الکترونیکی) خبر این اعدام به همراه یک نفر دیگر به نقل از اطلاعیه‌ی دادگاه انقلاب اسلامی شیراز در روزنامه‌های کیهان و جمهوری اسلامی (٢٧ اسفند ١٣۵٩) نیز انتشار یافت. اطلاعات تکمیلی در این باره از روزنامه اطلاعات (٢٨ مرداد ١٣۵٩)، از نوشته فرزندش در فیس بوک (٢٧ اسفند ١٣٩۴)، از صفحه شهدا و مشاهیر بهایی (١۵ اسفند ١٣٩٢) و از مقاله بهائیان و اعدام پس از انقلاب آقای مهرک کمالی (٢٩ خرداد ١٣٩٨) جمع‌آوری شده است.

آقای هدایت‌الله دهقانی یکی از ۲۰۶ نفری است که نامش در گزارش سال ١٩٩٩ جامعه جهانی بهائی انتشار یافت. این گزارش تحت عنوان طرح مخفیانه ایران برای نابودی یک جامعه مذهبی که در مورد آزار اعضای جامعه بهائیان ایران در جمهوری اسلامی است. لیستی از بهائیانی که از سال ١٣۵٧ کشته شده‌اند در بر دارد.

آقای دهقانی در خانواده‌ای بهائی در روستای کوشکک (آباده) در استان فارس به دنیا آمد. او متاهل و دارای ۶ فرزند بود. آقای دهقانی دیپلمه بود و به تجارت و کشاورزی مشغول بود. او بازرگانی خوشنام و از اعضای فعال تشکیلات بهایی بود.

آقای دهقانی ریاست محفل روحانی شهرستان آباده را به عهده داشت. او دهدار محل و مورد احترام مردم بود. دوستان او از خصائص وی «معلومات امری زیاد، حافظه عجیب، بذله گویی، شیرین زبانی و محبت به همگان را ذکر نموده‌اند.» (شهدا و مشاهیر بهایی)

وضعیت بهائیان در جمهوری اسلامی

جمهوری اسلامی جامعه بهائیان ایران را (با بیش از حدود سیصد هزار عضو در سال ۱٣۵٧*، یکی از پر‌شمارترین اقلیت‌های مذهبی کشور است) مدام تحت آزار و سرکوب قرار داده و از اساسی‌ترین حقوق بشر محرومشان کرده است. قانون اساسی دین بهائی را به رسمیت نمی‌شناسد ومقامات کشور این دین را الحادی تلقی می‌کنند. در نتیجه بهائیان از حقوق رسمی یک اقلیت مذهبی برخوردار نیستند. آنها نمی‌توانند مذهب‌شان را آشکار کنند، یا مراسم خود را به جا آورند. آنان ازهرگونه فعالیت در عرصه عمومی منع شده‌اند و از حق اشتغال در ادارات دولتی یا وابسته به دولت محرومند.**

دستگیری و بازداشت

آقای دهقانی ساعت ۵ بعد ازظهر ١٧ مرداد ١٣۵٩ توسط سپاه پاسداران شهرستان آباده در آباده دستگیر شد. به همراه وی سه نفر دیگر از بهائیان شهرستان آباده نیز بازداشت شدند. (روزنامه اطلاعات- ٢٨ مرداد ١٣۵٩)

آقای دهقانی به مدت ٧ ماه و ٩ روز در زندان عادل‌آباد شیراز در حبس بود. او ٢ روز در زندان شهرستان آباده، سه روز در مرکز بازجوئی سپاه و بقیه دوران حبس خود را در زندان عادل‌آباد شیراز گذراند. بعد از ۶ روز از دستگیری به او اجازه ملاقات با خانواده دادند و پس از آن خانواده هر هفته یک بار با وی از پشت شیشه و از طریق تلفن ملاقات داشتند. (فرم الکترونیکی)

دادگاه

دادگاه انقلاب اسلامی شیراز آقای دهقانی را محاکمه کرد. او از دسترسی به وکیل محروم بود. اطلاعی درباره جزئیات جلسه یا جلسات دادگاه وی در دست نیست.

اتهامات

اتهامات آقای دهقانی «ارتباط با سرهنگ وحدت (آقای وحدت عضو معاون محفل روحانی کوشکک) وهمکاری در بهائی کردن مسلمانان و انحراف افراد ناآگاه به خصوص روستائیان، تماس با ٢۵٠ نفر از کدخدایان و کلانتران و سران عشایرفارس و ضبط مکالمات تلفنی مقامات دولتی، ارعاب بهائیان هدایت شده به اسلام، فعال بودن در محفل بهائیان آباده و گرفتن تشویق‌نامه کتبی از محفل بهائیان» اعلام شد. (روزنامه کیهان و جمهوری اسلامی)

در فرم الکترونیکی اتهامات آقای دهقانی «بهائیت، عضویت در تشکیلات بهائی، تبلیغ به نفع دیانت بهائی، ارسال پول و ضبط مکالمات تلفن دولت به اسرائیل» عنوان شد.

در شرایطی که حداقل تضمین های دادرسی رعایت نمی شود و متهمین از یک محاکمه منصفانه محرومند، صحت جرایمی که به آنها نسبت داده می شود مسلم و قطعی نیست. سازمان های بین المللی حقوق بشراشاره به گزارش هایی می کنند دال بر اینکه مقامات جمهوری اسلامی به مخالفین سیاسی خود اتهامات کاذبی از قبیل قاچاق مواد مخدر یا ارتکاب جرائم عمومی و جنسی نسبت داده وآنان را همراه با محکومین غیر سیاسی دیگر اعدام می نمایند. هزاران نفر به جرم قاچاق مواد مخدر در دادگاه های جمهوری اسلامی محاکمه و به اعدام محکوم شده اند. شمار افرادی که بر اساس اینگونه اتهامات کاذب به اعدام محکوم شده اند معلوم نیست.

مدارک و شواهد

مدارک علیه آقای دهقانی «پیدا کردن کتاب، نوشته، وجه نقد و اعترافات او» عنوان شد. (روزنامه اطلاعات- ٢٨ مرداد ١٣۵٩)

سازمان‌های بین المللی حقوق بشر بارها دولت جمهوری اسلامی ایران را به خاطر اعمال سیستماتیک شکنجه‌های شدید و استفاده از سلولهای انفرادی جهت گرفتن اعتراف از زندانیان محکوم کرده‌اند و صحت اعترافاتی که تحت فشار از متهمان گرفته شده است را مورد پرسش قرار داده‌اند.

دفاعیات

از دفاعیات آقای دهقانی اطلاع دقیقی در دست نیست.

خلاصه‌ای از ایرادهای حقوقی دادرسی آقای هدایت‌الله دهقانی

پس از انقلاب سال ١٣۵٧، سیستم قضایی ایران تحت تاثیر افکار ایدئولوژیک دچار دگرگونی‌های فراوانی شد. این دگرگونی‌ها باعث شد. بسیاری از تضمین‌های موجود در قوانین برای دادرسی عادلانه حذف شوند. این امر به خصوص در دادگاه‌های انقلاب که به دستور رهبر ایران تشکیل شده و جایگاه قانونی نداشت بیشتر مشهود بود. قضات این دادگاه‌ها بیشتر از میان روحانیونی که وابسته به حکومت بوده و هیچ سابقه‌ای در امر قضا نداشتند انتخاب شدند. محاکمه در این دادگاه‌ها بر اساس مقررات شرعی انجام می شد و نام قاضی حاکم شرع بود. این وضعیت باعث می‌شد به خصوص در جرایم سیاسی و امنیتی اصول دادرسی عادلانه رعایت نشود. این پرونده نیز همانند هزاران پرونده دیگر قربانی چنین وضعیتی شده است. در این پرونده مشاهده می شود حاکم شرع متهم را در قالب محاربه محاکمه کرده است. در حالی که در قوانین آن زمان عنوان مجرمانه‌ای به نام محاربه وجود نداشته و قضات با استناد به متون شرعی چنین اتهامی را استخراج کرده‌اند. در متون شرعی نیز محاربه زمانی است که فرد به صورت گروهی با دست بردن به اسلحه امنیت عده کثیری از مردم را سلب کند. در این پرونده هیچ اثری از استفاده از اسلحه وجود ندارد و ضمنا اعمال متهمین به هیچ وجه باعث سلب کلی امنیت نشده است. بر اساس اطلاعات موجود اتهامات آقای دهقانی همکاری در بهائی کردن مسلمانان و انحراف افراد ناآگاه به خصوص روستائیان، تماس با ٢۵٠ نفر از کدخدایان و کلانتران و سران عشایرفارس و ضبط مکالمات تلفنی مقامات دولتی، ارعاب بهائیان هدایت شده به اسلام، فعال بودن در محفل بهائیان آباده و گرفتن تشویق نامه کتبی از محفل بهائیان عنوان شده است حال آنکه صرف نظر از صحت و سقم آن این افعال نمی‌تواند جرم باشد چرا که مثلا در مورد تبلیغ بهائیت این مورد نیز در قوانین وقت و مقررات شرعی جرم انگاری نشده است. بر اساس مقررات کیفری اندیشه به هیج وجه قابل جرم دانستن نیست. حتی اگر فردی یک اندیشه مجرمانه داشته باشد اما این اندیشه را به مرحله عمل نرسانیده یا مقدمات آن را تهیه نکرده باشد مجرم نیست و نمی‌توان به صرف اندیشه مجرمانه او را محاکمه کرد. در این پرونده مشاهده می‌شود که متهم به دلیل اعتقاد به بهائیت و یا تبلیغ آن محاکمه شده است. در قانون اساسی ایران تصریح شده است که انسانها ازادی عقیده دارند و کسی را نمی‌توان به خاطر داشتن عقیده خاصی مواخذه کرد.

نمایندگان جامعه بهائیان اتهاماتی از قبیل فعالیت سیاسی ضد انقلابی یا جاسوسی را که همواره در دادگاه‌ها به بهائیان وارد می‌شود تکذیب کرده و یادآوری می‌کنند که اصول اساسی دین‌شان وفاداری به حکومت و فرمانبرداری از آن را تکلیف شمرده و آ‌‌ن‌ها را از هرگونه دخالت در امور سیاسی منع می‌نماید. این منابع اضافه می‌کنند که جاسوسی برای اسرائیل نیز اتهامی است بی‌اساس که مبنای آن استقرار مرکز جهانی بهائیان در اسرائیل است. حال آن که این مرکز سال‌ها قبل از تأسیس دولت اسرائیل دراواخر قرن نوزدهم میلادی در آن‌جا دایر شده است.

حکم

به حکم دادگاه انقلاب اسلامی شیراز، آقای هدایت‌الله دهقانی «مفسد و محارب با خدا، رسول و امام زمان» شناخته شد و به اعدام محکوم گردید. این حکم توسط دادگاه عالی قضائی تایید شد.

آقای دهقانی به همراه یک نفر دیگر در روز ٢۵ اسفند ماه ١٣۵٩ در میدان چوگان (پادگان مسگر) شیراز با شلیک سه گلوله به مغز، قلب و بیضه تیرباران شد.

در تاریخ ٢٧ اسفند ١٣۵٩ برای اولین بار بهاییان تهران در تلگرامی اعتراضی به این اعدام‌ها «سکوت مسئولین» و «عدل اسلامی» آنها را محکوم کردند. در این تلگراف آمده است: «... بهاییان معتقدند که خداوند یکتا از ظلم احدی نمی‌گذرد ... بیایید یکبار و برای همیشه تکلیف این جامعه مظلوم را معین سازید یا جمیع را قتل عام کنید و به حساب عدل اسلامی بگذارید ویا آنان را به عنوان یک اقلیت مذهبی بشناسید و از حداقل حقوق انسانی و اجتماعی برخوردار نمایید.»

---------------------------

* "مرگ تدریجی بهائیان ایران" نوشته ریچارد ن. اوستلینگ، مجله تایم به تاریخ ٢۰ فوریه ۱٩٨٤؛ و "تضییقات بهائیان ایران ۱۹٨٤־۱٨٤٤" نوشته داگلاس مارتین، پژوهش بهائی جلد ١٣/١۲ چاپ سال ۱۹٨٤، ص ۳. تعداد جمعیت فعلی بهائیان در ایران مشخص نیست.
** در قوانین کیفری مملکت برای بهائیان هیچ حقی پیشبینی نشده است و آنان همواره در معرض سوء استفاده و اعمال خشونت قرار دارند.  چنانچه قربانی آزار و حمله شوند و مورد سرکوب قرار‌گیرند یا به قتل برسند، دادگاهی برای آنها حق تظلم و دادخواهی قائل نیست.  مقامات قضایی ایران با استناد به فتوا‌ی بعضی مراجع تقلید که به موازات مجلس از منابع قانون گذاری محسوب می‌شوند، بهائیان را در زمره‌ مرتدین که تحت حمایت قانون نیستند قرار می‌دهند.  یکی از این مراجع، آیت الله روح الله خمینی است که برای جرم ارتداد حکم اعدام تعیین کرده است و اعلام کرده که یک مسلمان نباید به جرم کشتن مرتد اعدام شود.
قوانینی که بهائیان را از شرکت در هرگونه فعالیت در عرصه عمومی منع می‌کند به زندگی حرفه‌ای، اجتماعی و اقتصادی آن‌ها صدمات سنگینی زده است.  بلا فاصله پس از پیروزی انقلاب، وزارت کار جمهوری اسلامی دستور داد که افراد وابسته به "فرق منحرف" و یا اعضاء سازمانهایی که به زعم مسلمین پیرو «مکاتب الحادی» اند و یا در اساسنامه خود وحی و ادیان توحیدی را نفی می‌کنند باید از همه مشاغل دولتی برکنار شوند. از طرف دیگر ضرورت اعلام مذهب، در درخواستنامه‌ها، فرمها و مدارک رسمی (که اخیراً در بعضی موارد، تحت فشار بین المللی، حذف شده است)، آزادی بهائیان را جداً محدود کرده وآنها را از فرصتهای موجود درهمه ابعاد زندگی خصوصی از جمله ازدواج، طلاق، ارث، راه‌یابی به دانشگاه وانجام سفر محروم می‌نماید.
در عمل از سال ١٣۵٨ تا کنون هزاران بهائی شغل، مقرری و حقوق بازنشستگی، اموال، کسب و کار و بالاخره امکان تحصیل را از دست داده‌اند. مقامات جمهوری اسلامی با انحلال تشکیلات بهائیان، آنها را از حق گردهم‌آیی، انتخاب و اداره مؤسسات دینی خود در سطح منطقه‌ای و ملی محروم کرده‌اند.  پس از وقوع انقلاب اسلامی حد اقل دویست بهائی اعدام شده و تعداد زیادی از آنها زندانی و تحت شکنجه و فشار قرار گرفته اند تا شاید از دین خود بازگشته به اجبار به اسلام بگروند.
به سبب اعتراض‌های شدید بین‌المللی به آزار و سرکوب این اقلیت مذهبی غیر سیاسی و آرام، مقامات دولت ایران در بیشتر اوقات علت اصلی فشار و اعدام بهائیان را پنهان کرده و ادعا می‌کنند که اینان به اتهاماتی نظیر «فعالیتهای ضد انقلابی»، «حمایت از رژیم سابق»، «جاسوسی برای صهیونیسم» و «فحشا، زنا و فساد اخلاقی» محکوم و مجازات می‌شوند.

تصحیح و یا تکمیل کنید